Wat is het verschil tussen circulair inkopen en duurzaam inkopen?

Duurzaam inkopen is een brede term die milieu, sociale en economische aspecten omvat, ook wel MVI (Maatschappelijk Verantwoord Inkopen) genoemd. Circulair inkopen is een specifieke vorm van duurzaam inkopen die zich richt op het sluiten van materiaalkringlopen: het verlengen van de levensduur van producten, het hergebruik van materialen en het reduceren van afval. Circulair inkopen valt dus onder de paraplu van duurzaam inkopen, maar heeft een specifiekere focus op circulariteitsaspecten.

Welke circulaire gunningscriteria kan ik gebruiken bij aanbesteding?

Circulaire gunningscriteria bij aanbesteding kunnen zijn: het percentage gerecycled materiaal in het product, de verwachte levensduur of garantieperiode, de repareer- en onderhoudbaarheid (repairability score), het bestaan van een terugname- of hergebruikprogramma, de aanwezigheid van een materialenpaspoort, het aandeel hernieuwbare materialen, de circulariteitsscore via erkende methodieken (zoals de CIRCO-methode of MPG), en de CO₂-voetafdruk per levenscyclusfase. Overheden kunnen deze criteria meenemen als minimumeisen of als gunningscriteria via de MEAT-systematiek (Most Economically Advantageous Tender).

Wat zijn circulaire contractvormen?

Circulaire contractvormen zijn contractstructuren die het belang van de leverancier koppelen aan langdurige kwaliteit en hergebruik. De belangrijkste zijn: (1) Product-as-a-Service (PaaS), u betaalt voor gebruik, de leverancier blijft eigenaar en heeft belang bij duurzaamheid; (2) performance-based contracting, u betaalt voor het resultaat (bijv. verlichte uren, werkende apparatuur) in plaats van het product; (3) leasecontracten met terugname, producten worden na gebruik teruggenomen door de leverancier; en (4) prestatiecontracten met circulariteits-KPI's, waarbij de leverancier wordt beoordeeld op meetbare circulariteitsprestaties.

Hoe begin ik met circulair inkopen in mijn organisatie?

Begin met circulair inkopen via vier stappen: (1) Bewustwording, leer de basisprincipes van circulariteit en identificeer kansen in uw inkooppakket via een spend-analyse. (2) Prioritering, selecteer de productcategorieën met de grootste circulariteitspotentie (hoge spend, hoge milieu-impact, rijpe markt). (3) Specificeren, formuleer functionele specificaties met circulaire criteria, voer een marktconsultatie uit om te zien wat de markt biedt. (4) Contracteren en sturen, leg circulariteitseisen vast in contracten en meet prestaties via KPI's en periodieke evaluaties.

Welke wetgeving is relevant voor circulair inkopen?

Relevante wet- en regelgeving voor circulair inkopen omvat: de Aanbestedingswet 2012 (die circulaire criteria uitdrukkelijk toestaat), het Besluit Aanbestedingsregels voor Overheidsopdrachten (BAO/ARW), de CSRD (Corporate Sustainability Reporting Directive) die grote bedrijven verplicht te rapporteren over circulariteitsprestaties, de CSDDD (Corporate Sustainability Due Diligence Directive) voor ketenverantwoordelijkheid, de Ecodesign Regulation, en het Nationaal Plan Maatschappelijk Verantwoord Inkopen 2021, 2025 van de Nederlandse overheid. Overheden zijn via het MVI-programma aangemoedigd om circulaire criteria toe te passen bij minimaal 10% van hun aanbestedingen.

Wat is een materialenpaspoort en hoe gebruik ik het bij inkoop?

Een materialenpaspoort is een digitaal document dat bijhoudt welke materialen zijn verwerkt in een product of bouwwerk: het type materiaal, de hoeveelheid, de herkomst en de circulariteitspotentie. Bij inkoop kunt u een materialenpaspoort eisen als onderdeel van de leveringsspecificaties, met name bij bouw en installaties. Dit maakt het mogelijk om aan het einde van de levensduur materialen terug te winnen of te hergebruiken. Het gebruik van materialenpaspoorten wordt gestimuleerd door de EU Taxonomy en de Ecodesign Regulation.

Wat zijn de voordelen van circulair inkopen voor mijn organisatie?

Circulair inkopen levert uw organisatie concrete voordelen op: (1) lagere totale eigendomskosten (TCO) op lange termijn door duurzamere producten en minder vervanging; (2) minder grondstofrisico en leveringszekerheid door hergebruik van eigen materialen; (3) innovatie door samenwerking met leveranciers aan circulaire oplossingen; (4) voldoen aan CSRD-rapportageverplichtingen en andere wet- en regelgeving; (5) reputatieversterking bij klanten, investeerders en toekomstige medewerkers; (6) directe bijdrage aan de klimaat- en circulariteitsdoelstellingen van uw organisatie.

Wat is de rol van leveranciers bij circulair inkopen?

Leveranciers zijn onmisbare partners in de circulaire transitie. Zonder leveranciers die circulaire producten aanbieden, terugnameregelingen hebben en materialenpaspoorten leveren, kan een inkopende organisatie haar circulariteitsdoelen niet realiseren. Circulair inkopen vraagt daardoor om een andere leveranciersrelatie: van transactioneel naar partnerschap, gebaseerd op gedeelde circulariteitsdoelen, co-innovatie, langdurige contracten en wederzijdse transparantie over materiaalstromen. Leveranciersontwikkeling en -samenwerking zijn essentieel onderdelen van de circulaire inkoopstrategie.

Circulair Inkopen | Wat is het en hoe past u het toe?

Wat is circulair inkopen?

Circulair inkopen is een inkoopbenadering waarbij organisaties actief sturen op het sluiten van materiaalkringlopen via hun inkoopbeslissingen. Dit betekent dat bij het specificeren, selecteren en contracteren van producten en diensten bewust rekening wordt gehouden met:

Levensduurverlenging van producten
Herbruikbaarheid en repareerbaarheid
Toepassing van gerecyclede of hernieuwbare materialen
Terugnameregelingen en einde-levensduurafspraken
Nieuwe servicegerichte businessmodellen (Product-as-a-Service)

Circulair inkopen verbindt de inkoopfunctie direct met de circulariteitsdoelen van de organisatie. Het is geen eenmalige actie, maar een fundamentele verschuiving in de manier van denken en werken.

💡 Definitie van circulair inkopen

Circulair inkopen is het inzetten van de inkoopfunctie om de transitie naar een circulaire economie te versnellen, door producten en diensten in te kopen die kringlopen sluiten, verspilling elimineren en langetermijnwaarde creëren voor zowel de organisatie als de samenleving.

Circulair inkopen versus duurzaam inkopen

Duurzaam inkopen (of MVI: Maatschappelijk Verantwoord Inkopen) is een brede term die milieu, sociale en economische aspecten omvat. Circulair inkopen is een specifieke invulling van duurzaam inkopen, gericht op het sluiten van materiaalkringlopen.

Duurzaam inkopen gaat ook over eerlijke arbeidsomstandigheden, klimaatneutralee levering en sociale inclusie. Circulair inkopen focust specifiek op de grondstoffenkringloop: het minimaliseren van primaire grondstofgebruik en het maximaliseren van materiaalhergebruik. In de praktijk overlappen beide sterk en versterken zij elkaar.

Voordelen van circulair inkopen

Circulair inkopen levert organisaties concrete en meetbare voordelen op:

Lagere TCO: duurzamere producten gaan langer mee en vragen minder onderhoud of vervanging
Minder grondstofrisico: door hergebruik van materialen bent u minder afhankelijk van volatiele grondstoffenmarkten
Innovatiestimulans: samenwerking met leveranciers aan circulaire oplossingen levert nieuwe producten en diensten op
Compliance: voldoen aan CSRD, CSDDD, EU Ecodesign en nationale MVI-vereisten
Reputatie: sterkere positie bij klanten, investeerders en toekomstige medewerkers
Bijdrage aan klimaatdoelen: lagere CO₂-uitstoot door minder primaire grondstofwinning

Hoe implementeert u circulair inkopen?

Circulair inkopen implementeren gaat in vier praktische stappen:

Stap 1

Bewustwording & spend-analyse

Identificeer welke inkoopcategorieën de grootste circulariteitskansen bieden op basis van spend, milieu-impact en marktrijpheid. Een materialenstroom-analyse helpt prioriteiten te stellen.

Stap 2

Marktconsultatie

Ga vóór het schrijven van specificaties in gesprek met de markt. Ontdek welke circulaire oplossingen al beschikbaar zijn en waar innovatie nog nodig is. Betrek leveranciers vroeg.

Stap 3

Functioneel specificeren

Formuleer uw behoefte functioneel: niet "levering van 500 bureaustoelen" maar "levering van ergonomische werkplekoplossingen voor 500 medewerkers gedurende 10 jaar". Dit creëert ruimte voor circulaire alternatieven.

Stap 4

Contracteren & monitoren

Leg circulariteitseisen vast als minimumeisen of gunningscriteria. Voeg circulariteits-KPI's toe aan contracten en monitor prestaties via periodieke leveranciersevaluaties.

Circulaire gunningscriteria

Bij aanbestedingen kunt u circulaire gunningscriteria toepassen naast of in plaats van traditionele prijs-kwaliteitscriteria. Gangbare circulaire criteria zijn:

% gerecycled materiaal Repareer- en onderhoudbaarheid Garantieduur Terugnameprogramma Materialenpaspoort C2C-certificering CO₂-voetafdruk levenscyclus % hernieuwbare grondstoffen Circulariteitsscore (MPG) Product-as-a-Service model

De MEAT-systematiek (Most Economically Advantageous Tender) biedt overheden de wettelijke basis om naast prijs ook circulaire criteria mee te wegen in het gunningsproces.

Circulaire contractvormen

Traditionele koopcontracten zijn niet altijd de beste keuze voor circulaire inkoop. Circulaire contractvormen koppelen het belang van de leverancier aan langdurige kwaliteit en hergebruik:

Product-as-a-Service (PaaS)

U betaalt voor het gebruik van een product, de leverancier blijft eigenaar. De leverancier heeft direct belang bij duurzaamheid en langdurige kwaliteit, want hij draagt de vervangingskosten.

Performance-based contracting

U betaalt voor het resultaat (verlichte uren, km koeling, werkende apparatuur) in plaats van het product. Leidt tot optimale levensduur en efficiënt gebruik.

Lease met terugname

Producten worden na de leasetermijn teruggenomen door de leverancier voor refurbishment of recycling. Duidelijke end-of-life afspraken vastgelegd in het contract.

Circulariteitspartnerschap

Langdurig samenwerkingscontract met gedeelde circulariteitsdoelen, co-innovatie en prestatiemeting via circulariteits-KPI's. Vereist wederzijds vertrouwen en transparantie.

Relevante wet- en regelgeving

Circulair inkopen wordt steeds meer gevraagd én verplicht vanuit wet- en regelgeving:

CSRD

Corporate Sustainability Reporting Directive: grote bedrijven zijn verplicht te rapporteren over circulariteitsaspecten, waaronder hun inkooppraktijken en grondstofgebruik.

Aanbestedingswet

Aanbestedingswet 2012: staat circulaire eisen en gunningscriteria uitdrukkelijk toe. Aanbestedende diensten mogen circulariteit als criterium meewegen.

MVI

Maatschappelijk Verantwoord Inkopen (NL): nationaal programma dat overheden stimuleert circulaire criteria toe te passen bij aanbestedingen, inclusief concrete doelstellingen per sector.

Ecodesign

EU Ecodesign Regulation: stelt ontwerpvereisten aan producten voor repareerbaarheid, duurzaamheid en herbruikbaarheid, en biedt inkopende organisaties concrete specificatiepunten.

CSDDD

Corporate Sustainability Due Diligence Directive: verplicht bedrijven tot ketenverantwoordelijkheid, inclusief circulariteit en milieu-impact in de toeleveringsketen.

Bouw voort op uw bestaande kennis

Circulair inkopen is het meest effectief als het is ingebed in een professioneel inkoopproces. Bekijk de pagina Inkoop voor de basisprincipes, en Circulariteit voor de achterliggende concepten.

Alles over circulair inkopen